Buitenboordmotor kopen: waar moet je op letten?

Nieuw of tweedehands: de eerste afweging

De eerste vraag is of je nieuw of tweedehands koopt, en die keuze hangt vooral af van je budget, je risicobereidheid en hoe belangrijk garantie voor je is. Een nieuwe motor geeft je fabrieksgarantie, de zuinigste en schoonste techniek en een schone lei zonder verborgen verleden. Daar staat een fors prijskaartje tegenover, plus de bekende waardedaling in de eerste jaren. Een goed onderhouden tweedehands motor van een gangbaar merk is qua prijs-kwaliteit vaak de verstandigste koop, mits je hem grondig (laat) controleren. Het risico zit namelijk zelden in de leeftijd zelf, maar in wat je niet ziet: uitgesteld onderhoud, corrosie van binnenuit of schade door drooglopen of verkeerde brandstof.

• Nieuw: fabrieksgarantie, de zuinigste en schoonste techniek en dealerservice, maar een hoge aanschafprijs en waardedaling.
• Tweedehands: een veel gunstigere prijs en directe beschikbaarheid, maar je koopt het onderhoudsverleden mee, bekend of onbekend.
• Reken bij tweedehands een buffer voor direct onderhoud: een nieuwe impeller, bougies, staartolie en anodes zijn een logische eerste beurt.
• Kijk verder dan de kale prijs: een goedkope motor die je meteen moet reviseren, is duurder dan een net iets prijziger, aantoonbaar onderhouden exemplaar.
• Weeg de nabijheid mee van een dealer of werf die het merk kent en onderdelen op voorraad heeft.

Het juiste vermogen kiezen

De meestgemaakte fout is een motor kiezen op gevoel in plaats van op wat de boot aankan en nodig heeft. De meeste CE-gekeurde boten hebben een bouwers- of typeplaatje met het maximaal toegestane motorvermogen; dat maximum overschrijd je nooit, want het raakt je veiligheid, je verzekering en de wettelijke regels. Te weinig vermogen is echter net zo vervelend: de motor draait dan voortdurend op vol gas, verbruikt meer, slijt sneller en krijgt een zware boot niet aan het planeren. Kies het vermogen daarom op basis van je bootgewicht, je vaargebied en of je wilt planeren of juist rustig wilt doorvaren. Let bovendien op twee dingen die vaak vergeten worden: de staartlengte en het gewicht van de motor.

• Staartlengte: de spiegelhoogte van je boot bepaalt of je een kortstaart of langstaart nodig hebt; een verkeerde staartlengte geeft slechte koeling, een ventilerende schroef of een motor die te diep hangt.
• Gewicht: een zware viertakt belast de spiegel en de trim van kleine boten, controleer of je boot dat gewicht aankan.
• Bediening: kies bewust tussen een stuurknuppelmotor voor een kleine boot en een motor met afstandsbediening en een stuurstand.
• Comfort: elektrische start en power-trim zijn prettig, maar wegen mee in prijs, gewicht en onderhoud.
• Gebruik: veel korte tochtjes op binnenwater vragen iets anders dan lange stukken op ruim, open water.

Tweetakt of viertakt?

Bij nieuwe motoren is de viertakt inmiddels de norm, vooral door strengere emissie-eisen; klassieke tweetakten met carburateur vind je daardoor vooral nog tweedehands. Beide hebben hun plek, en de beste keuze hangt af van je boot, je gebruik en je budget. Onderstaande tabel zet de belangrijkste verschillen naast elkaar.

Kort door de bocht: voor een lichte bijboot of een kleine visboot kan een goede tweetakt prima en betaalbaar zijn, terwijl een viertakt zich uitbetaalt bij intensiever gebruik door het lagere verbruik, het lagere geluid en de schonere uitstoot. Koop je een tweedehands tweetakt, houd er dan rekening mee dat mengsmering en oudere carburateurtechniek extra aandacht voor de brandstof vragen.

Een gebruikte motor grondig controleren

Koop je tweedehands, dan is een grondige controle het verschil tussen een buitenkans en een dure les. Loop de motor systematisch na, koud en op water, en gebruik onderstaande punten als leidraad. Neem bij twijfel iemand mee die er verstand van heeft, en houd er rekening mee dat de duurste gebreken (compressieverlies, water in de staart, inwendige corrosie) juist het minst zichtbaar zijn.

1. 1

   Meet de compressie

   Laat een compressietest doen; de cilinders horen onderling ongeveer gelijk te zijn. Grote verschillen wijzen op slijtage aan zuigerveren of kleppen en geven je een sterk onderhandelingsargument of een reden om af te zien.

2. 2

   Start koud en proefdraai op water

   Vraag of de motor koud staat als je komt; een al warmgedraaide motor kan een moeizame koude start verbergen. Luister of hij vlot aanslaat, stationair rustig loopt en een constante koelwaterstraal geeft. Blauwe rook wijst op olieverbranding, witte rook op water in de verbranding en zwarte rook op een te rijk mengsel.

3. 3

   Lees de draaiuren met een korrel zout

   Een urenteller zegt iets, maar de onderhoudshistorie zegt meer. Lange stilstand is vaak schadelijker dan gebruik. Vraag ook of de motor op zout of zoet water heeft gevaren en of hij na zout gebruik telkens werd doorgespoeld.

4. 4

   Beoordeel corrosie en anodes

   De anodes horen aanwezig en deels aangevreten te zijn; volledig weggevreten anodes wijzen op achterstallig onderhoud, gloednieuwe kunnen iets verbergen. Let op witte uitslag op aluminium en corrosie rond de powerhead, de bouten en de trim, zeker bij een zoutwatermotor.

5. 5

   Controleer de staartolie

   Laat wat staartolie uit het onderwaterhuis aftappen of controleren. Melkkleurige of grijze olie betekent water in de staart via een lekkende keerring, een dure reparatie. Metaaldeeltjes in de olie wijzen op slijtage aan de tandwielen.

6. 6

   Test stuur- en schakelwerk

   Schakelen tussen vooruit, neutraal en achteruit moet soepel en duidelijk gaan, en het gas mag niet haperen. Controleer of het trim- en kantelmechanisme werkt en of de besturing licht loopt zonder speling of klappen.

Onderhoudshistorie, papieren en het merk

Een complete onderhoudshistorie is bij een gebruikte motor goud waard. Facturen van beurten, vervangen impellers, bougies en staartolie, en een werf die de motor kent, vertellen je meer dan de leeftijd of het aantal draaiuren. Een motor met veel uren maar aantoonbaar onderhoud is vaak betrouwbaarder dan een 'weinig gelopen' motor die jaren heeft stilgestaan, want juist stilstand vreet aan het brandstofsysteem, de pakkingen en de interne delen.

Regel daarnaast de papieren goed. Vraag naar een aankoopfactuur of een sluitende eigendomsketen en noteer het serienummer van de motor, meestal ingeslagen op de montagebeugel of het blok, om te controleren of het overeenkomt met de documenten. Zo voorkom je dat je onbedoeld een gestolen of nog gefinancierde motor koopt. Hoort de motor bij een boot, controleer dan of die combinatie klopt met de bootpapieren.

Tot slot loont het om vooruit te kijken naar onderdelen en service. Gevestigde merken met een breed dealernetwerk in Nederland, zoals Yamaha, Mercury, Suzuki en Honda, hebben een ruime beschikbaarheid van onderdelen en werven die de techniek kennen. Bij een obscuur merk of een grijze import kan een simpel onderdeel lastig of duur te vinden zijn, en dat merk je pas als er iets stukgaat. Kijk daarom of er in de buurt een werf of dealer zit die jouw merk onderhoudt.

• Vraag om facturen en een logboek van beurten en vervangen onderdelen.
• Noteer en controleer het serienummer; het moet overeenkomen met de papieren.
• Vraag of de motor op zout of zoet water heeft gevaren en of hij na zout gebruik werd doorgespoeld.
• Ga na of onderdelen en dealerservice voor het merk goed beschikbaar zijn in jouw regio.

Proefvaart, aankoopkeuring en de vakman

Een motor die aan de kade rustig ronkt, kan onder belasting tegenvallen. Vaar daarom altijd proef, het liefst met je eigen boot of onder een vergelijkbare belasting. Let erop of de motor koud vlot aanslaat, netjes op temperatuur komt en vol vermogen levert zonder haperen of terugvallen. Bij een boot die moet planeren, kijk je of hij vlot op plané komt en zijn toeren haalt; blijft het toerental achter, dan kan dat wijzen op een versleten motor, een verkeerde schroef of een vervuild onderwaterhuis. Schakel een paar keer vooruit en achteruit, voel of de besturing soepel is zonder speling en luister naar trillingen of vreemde geluiden bij hogere toeren.

Twijfel je na je eigen controle en de proefvaart nog, of gaat het om een flinke investering, dan is een aankoopkeuring door een onafhankelijke motortechnicus of een erkende werf verstandig. Die meet de compressie, beoordeelt de staart, de koeling en de elektronica, en levert een oordeel waarmee je gericht kunt onderhandelen of gerust kunt kopen. Zo'n controle kost grofweg een paar honderd euro, een fractie van de aankoopprijs en van een misgelopen revisie. Schakel sowieso een vakman in als je de motor niet op water kunt proefdraaien, als de historie ontbreekt, als je melkkleurige staartolie, een zwakke koelwaterstraal of forse corrosie tegenkomt, of als je zelf te weinig ervaring hebt om de conditie in te schatten.