Ankeren: techniek en tips om veilig voor anker te gaan

Waarom goed ankeren belangrijk is

Ankeren is veel meer dan het anker overboord laten zakken en hopen dat het houdt. Een betrouwbare ankerplek geeft je de vrijheid om te stoppen waar geen steiger is, en om de boot veilig op zijn plek te houden terwijl wind en stroming eraan trekken. Wie leert goed te ankeren, vaart ontspannener en veiliger.

• Even pauzeren: rustig lunchen of wachten op een brug of sluis zonder rondjes te hoeven varen.
• Zwemmen en zwemplezier: de boot ligt stil terwijl jij het water in gaat, met de motor uit.
• Overnachten: een nacht doorbrengen in een luwe baai of ankergebied, buiten de drukte van de haven.
• Noodsituatie: bij motorstoring of te weinig zicht houdt een anker je weg van ondiepten, oevers en scheepvaart tot je verder kunt.

Gaat het ankeren mis, dan krab je ongemerkt weg. Juist als je even niet oplet, drijf je richting een ondiepte, een steiger of een andere boot. Goed ankeren voorkomt dat, en dat begint bij het juiste materiaal en de juiste techniek.

Ankertypes en waar ze in uitblinken

Er bestaat geen anker dat overal het beste werkt. Welk anker goed grijpt, hangt vooral af van de bodem waarin het moet bijten. De meeste booteigenaren komen vier typen tegen.

• Ploeganker: een veelzijdig anker in de vorm van een ploeg dat zich in veel bodems ingraaft en breed inzetbaar is.
• Klauwanker: een robuust anker dat goed haakt in wisselende bodems en tussen stenen, en dat zich makkelijk herstelt als de trekrichting draait.
• Platanker (type Danforth): een vlak anker met twee grote bladen dat uitstekend grijpt in zand en zich compact laat opbergen.
• Paraplu-anker of vouwanker: een licht, opvouwbaar anker voor kleine boten en een korte stop, minder geschikt om echt op te vertrouwen bij wind.

Koppel je anker aan de bodem waar je vaart. De volgende tabel geeft een globaal beeld; de praktijk op jouw water kan afwijken, dus blijf altijd controleren of het anker echt houdt.

Ground tackle: anker, ketting en lijn

Het anker is maar een deel van het verhaal. Het geheel van anker, ketting en lijn samen heet de ground tackle, en dat werkt alleen goed als de onderdelen op elkaar en op je boot zijn afgestemd. Veel booteigenaren varen met een stuk ketting aan het anker, gevolgd door een lange ankerlijn.

Dat stuk ketting doet meer dan je denkt. Het maakt het verschil tussen een anker dat grijpt en een anker dat over de bodem stuitert.

• Gewicht: de ketting laat de lijn doorhangen in een boog, waardoor schokken van golven worden opgevangen en het anker rustiger blijft liggen.
• Horizontale trek: door dat gewicht trekt de lijn laag en vlak aan het anker, en juist bij een lage trekhoek graaft een anker zich het best in.
• Slijtvastheid: de ketting ligt op de bodem en schuurt over zand, klei en stenen zonder door te slijten, waar een kale lijn snel beschadigd zou raken.

De steekverhouding: hoeveel lijn steek je uit

De steekverhouding is de verhouding tussen de lengte lijn die je uitsteekt en de waterdiepte. Meet die diepte niet alleen van het wateroppervlak tot de bodem, maar reken ook de hoogte van je boeg boven het water mee, want daar loopt de lijn vandaan. Vaar je in getijdenwater, ga dan uit van de diepte bij hoogwater, zodat je bij vloed niet ineens te weinig lijn hebt.

Als algemene richtlijn steken veel schippers ongeveer vijf tot zeven keer de waterdiepte uit. Zie dat als een vuistregel en niet als een vaste norm: bij weinig wind en in beschut water kun je met minder toe, en bij wind, golven of stroming steek je juist ruimer uit. Hoe meer lijn er ligt, hoe vlakker de trek en hoe beter het anker blijft grijpen. Zorg wel dat je de grotere zwaaicirkel die daarbij hoort ook vrij houdt.

Stap voor stap voor anker gaan

Met het juiste materiaal en een goede plek gaat voor anker gaan in een vaste volgorde. Werk rustig en op laag tempo; haasten leidt bijna altijd tot een anker dat niet grijpt.

1. 1

   Kies een goede plek

   Zoek luwte, genoeg diepte onder je kiel en een bodem waarin je anker grijpt. Controleer dat je zwaaicirkel vrij blijft van ondiepten, oevers en andere boten.

2. 2

   Vaar met de boeg op de wind

   Nader je plek met de kop in de wind of stroom en breng de boot daar rustig tot stilstand, zodat je gecontroleerd achteruit kunt zakken.

3. 3

   Laat het anker zakken tot de bodem

   Laat het anker gecontroleerd vieren tot het de bodem raakt. Gooi het niet in een hoop overboord, want dan kan de ketting op het anker vallen en het blokkeren.

4. 4

   Zak achteruit en steek uit

   Laat de boot langzaam achteruit lopen, met wind, stroom of een beetje motor, terwijl je lijn viert. Zo strekt de ketting zich over de bodem in plaats van op een kluitje te liggen.

5. 5

   Steek de juiste lengte en beleg

   Vier door tot je de gekozen steekverhouding hebt bereikt en beleg de lijn stevig op een bolder of kikker.

6. 6

   Laat het anker aangrijpen

   Laat de boot rustig terugvallen of geef zachtjes achteruit, zodat het anker zich ingraaft. Voel je dat de lijn strak komt te staan en de boot stopt, dan bijt het anker.

7. 7

   Controleer of het houdt

   Neem twee vaste punten aan wal die achter elkaar liggen, of gebruik peilingen en je plotter. Blijven die punten op hun plek, dan ligt de boot stil en houdt het anker.

Krabben herkennen en wat je dan doet

Krabben betekent dat het anker niet meer grijpt en over de bodem sleept, terwijl je boot langzaam wegdrijft. Het gebeurt vaak sluipend, bijvoorbeeld als de wind aantrekt of draait. Hoe eerder je het merkt, hoe rustiger je het kunt oplossen.

Signalen dat je krabt

• Je vaste peilpunten aan wal verschuiven ten opzichte van elkaar.
• Je plotter of ankeralarm laat zien dat de boot buiten zijn cirkel drijft.
• De ankerlijn schokt of trilt met tussenpozen in plaats van strak te staan.
• Je ligt ineens dichter bij een buurboot of een ondiepte dan daarvoor.

Wat je dan doet

1. Steek eerst meer lijn uit: een grotere steekverhouding laat het anker vaak opnieuw grijpen.
2. Houdt het daarna nog niet, haal het anker dan op en verkas naar een plek met een betere bodem.
3. Start bij twijfel de motor, zodat je de boot kunt bijsturen en weg kunt houden van gevaar.
4. Grijpt het anker structureel niet, kies dan een ander anker of een andere ankerplek in plaats van te blijven proberen.

Het anker ophalen

Het anker ophalen is voor anker gaan in omgekeerde volgorde, en ook hier laat je de motor het zware werk doen in plaats van je rug of je armen.

1. Vaar langzaam vooruit richting het anker terwijl iemand de lijn gelijkmatig inhaalt, zodat er geen trek op blijft staan.
2. Haal in tot de lijn recht naar beneden staat en je vlak boven het anker ligt.
3. Laat het anker losbreken door de boot rustig door te laten lopen of door de strakke lijn even te beleggen.
4. Haal het anker aan boord, spoel modder en waterplanten eraf en berg anker, ketting en lijn goed vast op.

Zwaaicirkel, ankerwacht en etiquette

Een boot voor anker ligt nooit helemaal stil: hij draait met wind en stroom om zijn anker heen. De cirkel die hij daarbij beschrijft heet de zwaaicirkel, en die moet vrij blijven van andere boten, ondiepten en obstakels. Houd er rekening mee dat boten met verschillende ankerlijnen en rompen niet allemaal gelijk zwaaien, dus houd ruime afstand tot je buren.

Blijf je overnachten, houd dan ankerwacht. Controleer regelmatig of je nog op je plek ligt, zet zo mogelijk een ankeralarm en let op veranderend weer. Een boot die 's nachts voor anker ligt, voert bovendien een rondom zichtbaar wit ankerlicht, zodat anderen je zien liggen.

Rekening houden met anderen

• Wie er al ligt, heeft de plek: kom niet zo dicht dat jullie zwaaicirkels elkaar raken.
• Anker zo dat je niet over de ankerlijn van een ander heen gaat liggen.
• Houd geluid en verlichting 's avonds gematigd, zeker in een rustige baai.
• Respecteer verboden ankergebieden en kwetsbare natuur, en anker niet in dichte waterplanten waar dat de bodem beschadigt.
• Laat de plek achter zoals je hem aantrof en neem je afval mee terug.

Veilig werken met anker, ketting en lier

Ankeren gaat gepaard met zware kettingen, strakke lijnen en soms een ankerlier onder spanning. De meeste ongelukken ontstaan doordat iemand met handen of voeten tussen dat materiaal komt. Een paar regels gelden altijd.

Let ten slotte op het weer en op je vluchtweg. Wind kan draaien, waardoor een luwe plek ineens aan de loefzijde komt te liggen en de golven vrij spel krijgen. Houd de verwachting in de gaten en wees bereid om te vertrekken. Zorg dat je nooit vast komt te zitten: pas op met droogvallen bij eb als je boot daar niet geschikt voor is, en gebruik bij een rotsige of rommelige bodem een neerhaallijn aan de kroon van het anker, zodat je het van de andere kant kunt losbreken.

Een anker houdt pas als je hebt gecontroleerd dat het houdt.