Buitenboordmotor trimmen: droger, sneller en zuiniger varen

Wat trimmen precies is

Trimmen is het instellen van de hoek van je buitenboordmotor of hekaandrijving ten opzichte van de spiegel, de achterkant van de boot. Draai je de onderkant van de motor met de schroef naar de spiegel toe, dan duw je de boeg omlaag. Kantel je de motor van de spiegel af, dan komt de boeg omhoog. Die hoek verandert de richting waarin de schroef stuwt, en daarmee de stand van de romp in het water. Een paar graden verschil klinkt als weinig, maar op snelheid merk je het meteen aan hoe droog, snel en stabiel de boot loopt.

Trimmen tegenover kantelen

Trimmen en kantelen gebeuren met hetzelfde mechanisme, maar dienen een ander doel. Trimmen is het fijn afstellen binnen het vaarbereik, terwijl de motor draait en de boot vaart. Kantelen is het ver omhoog klappen van de motor als je niet of nauwelijks vaart, bijvoorbeeld om de schroef uit het water te tillen bij ondiep water, bij het aanleggen, op de trailer of tijdens de stalling. Veel motoren gebruiken hetzelfde bedieningsknopje voor beide, maar het bovenste deel van het bereik is bedoeld om te kantelen, niet om er op snelheid mee te varen.

In trimmen en uit trimmen

De twee bewegingen hebben allebei een vaste naam. In trimmen betekent de motor naar de spiegel toe draaien, waardoor de boeg omlaag gaat en de romp platter in het water komt te liggen. Uit trimmen is het omgekeerde: de motor van de spiegel af, waardoor de boeg omhoogkomt en de boot meer op het achterschip gaat leunen.

• In trimmen, met de boeg omlaag, laat de boot sneller op plane komen en ligt stabieler bij lage snelheid en bij golven van voren. Overdrijf je het, dan ploegt de boeg, wordt de boot nat en verlies je snelheid.
• Uit trimmen, met de boeg omhoog, brengt minder romp in het water en dus minder weerstand. Dat geeft een hogere topsnelheid en een lager verbruik, maar te ver doorgevoerd wordt de boot onrustig en verliest de schroef grip.

De kunst is niet om een vaste stand te vinden, maar om mee te bewegen met wat de boot op dat moment doet. Bij wegvaren wil je de boeg laag, op kruissnelheid juist wat hoger. Daarom hoort trimmen bij het varen zelf, net zo goed als sturen en gas geven.

Trimmen in de verschillende vaarfases

In de praktijk verander je de trim een paar keer tijdens een tochtje. Grofweg zijn er drie momenten die er echt toe doen.

1. 1

   Wegvaren en op plane komen

   Begin met de motor grotendeels of volledig in getrimd, zodat de boeg laag ligt. Zo tilt de schroef het achterschip op en glijdt de boot vlot over de eigen boeggolf, in plaats van er met de neus omhoog tegenaan te blijven duwen. Je komt sneller op plane en verbruikt daarbij minder.

2. 2

   Uittrimmen naar kruissnelheid

   Zodra de boot planeert, trim je rustig en in stapjes uit. De boeg komt omhoog, de boot voelt lichter aan en bij gelijk gas loopt de snelheid nog wat op, omdat er minder romp door het water ploegt.

3. 3

   Kruisen en bijstellen

   Zoek de stand waarin de boot droog en rustig loopt en het toerental bij gelijke snelheid het laagst is. Dat is meestal net voordat de boeg onrustig wordt. Maak vanaf daar kleine correcties bij wisselende belading, golfslag of wind.

Verander je koers, snelheid of belading flink, stel dan opnieuw bij. Ga je langzamer varen of van plane af, trim dan weer wat in, anders zakt de boot met een hoge, onrustige boeg terug in het water en verlies je zicht naar voren.

De juiste trimstand herkennen

Je hebt geen instrumenten nodig om te voelen of de trim klopt. De boot vertelt het je, als je weet waar je op moet letten.

Te ver in getrimd

• De boeg ploegt diep door het water en gooit veel spray op.
• De boot voelt log en nat aan en de topsnelheid blijft achter.
• De boot stuurt zwaar en wil soms naar een kant trekken, wat boegsturen wordt genoemd.

Te ver uit getrimd

• De boeg komt hoog en begint op en neer te dansen, waardoor je zicht naar voren vermindert.
• De schroef zuigt lucht aan (ventileren): het toerental schiet omhoog terwijl de stuwkracht wegvalt.
• De boot gaat ritmisch stuiteren, oftewel porpoisen.

Porpoising: oorzaak en oplossing

Porpoising is het ritmische op en neer stuiteren van de boot op vlak water, waarbij de boeg afwisselend omhoogkomt en weer induikt. De naam verwijst naar het springen van een bruinvis. Het gebeurt vrijwel altijd wanneer je te ver uit getrimd vaart: de boeg krijgt te veel lift, komt omhoog, verliest die lift, valt terug, en dat herhaalt zich in een vaste cadans. Het is niet alleen oncomfortabel, het kost ook snelheid en grip, en bij hoge snelheid kan het de controle over de boot aantasten.

1. Trim eerst een klein stukje in; meestal stopt het stuiteren dan meteen.
2. Helpt dat niet, controleer dan de gewichtsverdeling en verplaats zo nodig gewicht naar voren.
3. Blijft het aanhouden bij een correcte trim, laat dan de schroefkeuze en de montagehoogte van de motor beoordelen.

Een enkele keer blijft een boot ook bij de juiste trim gevoelig voor porpoising. Dat wijst vaker op de romp, de belading of de schroef dan op je bediening. Vraag in dat geval advies, bijvoorbeeld over een schroef die beter bij je boot en je vaargedrag past.

Power trim, handmatige trim en trimvlakken

Hoe je trimt, hangt af van je motor. Er zijn grofweg twee systemen, met daarnaast trimvlakken als aanvulling.

Handmatige trim

Kleinere en lichtere buitenboordmotoren hebben vaak alleen een handmatige trim. Je stelt de hoek in met een verstelbare pen of kantelsteun die in een van enkele vaste gaten valt. Die stand kies je terwijl de boot stilligt en verander je niet tijdens het varen. Het is eenvoudig en onderhoudsarm, maar je kunt niet fijn bijsturen terwijl je vaart.

Power trim

Zwaardere motoren hebben power trim: een hydraulisch systeem met een pompje en een of meer cilinders, dat je bedient met een knop op de gashendel. Zo verstel je de hoek traploos en direct, ook op volle snelheid. Juist dat maakt het mogelijk om per vaarfase te optimaliseren, en daar zit de winst in comfort en verbruik.

Trimvlakken als aanvulling

Los van de motortrim bestaan er trimvlakken, ook wel trim tabs genoemd: verstelbare plaatjes op de spiegel die je apart bedient. Ze werken vooral op de stand van de boot in de lengte en de breedte, en helpen bijvoorbeeld om overhelling door wind of ongelijke belading te corrigeren, of om de boeg bij lage snelheid eerder te laten zakken. Ze vervangen de motortrim niet, maar vullen die aan. Voor de meeste kleinere motorboten is goed leren trimmen met de motor de eerste en belangrijkste stap.

Zuinig en comfortabel varen met de juiste trim

De juiste trim is de goedkoopste snelheidswinst die er bestaat. Een boot die vlak en droog over het water loopt, ondervindt minder weerstand dan een die met de boeg ploegt of met het achterschip sleept. Bij gelijk gas vaar je daardoor sneller, en bij gelijke snelheid draait de motor lager en verbruikt hij minder. Over een heel seizoen scheelt dat merkbaar in de brandstofkosten, zonder dat je iets aan de motor verandert.

De beste snelheidswinst zit niet in meer pk, maar in de juiste hoek van je motor.

Comfort gaat gelijk op met efficiency. In de juiste stand slaat de boot rustiger door de golven, komt er minder spray aan boord en stuurt de boot lichter. Een boot die danst of ploegt is niet alleen traag en dorstig, maar ook vermoeiend om te varen. Maak er daarom een gewoonte van om onderweg te blijven bijstellen, in kleine stapjes en op gevoel.

Onderhoud van het trimsysteem

Een power trim is een hydraulisch systeem en vraagt af en toe aandacht, zeker in zout of brak water. Veel storingen kondigen zich aan met een motor die traag of niet meer wil trimmen, of die vanzelf terugzakt.

• Let op lekkage. Oliesporen rond de cilinders of een systeem dat zijn stand niet vasthoudt, wijzen vaak op een lek of versleten afdichtingen.
• Houd de trimcilinders en het scharnierpunt schoon en smeer de smeerpunten volgens het handboek. Vuil en corrosie op de gladde cilinderstangen beschadigen de afdichtingen.
• Controleer de anodes op en rond de trimcilinders en het onderwaterhuis. Deze offeranodes beschermen tegen corrosie en horen vervangen te worden als ze grotendeels zijn weggevreten.
• Spoel de motor na gebruik in zout of brak water door en spuit de bewegende delen licht in met een geschikt corrosiewerend middel.

Twijfel je over de staat van het systeem, of blijft de trim haperen, laat het dan nakijken. Voor een indicatie van wat onderhoud aan een buitenboordmotor kost, kun je onze kostenpagina raadplegen. Regelmatig onderhoud voorkomt dat je met een vastzittende trim komt te zitten, precies op het moment dat je hem nodig hebt.