Schutten voor beginners: stap voor stap door een sluis

Wat een sluis doet en waarom

Een sluis verbindt twee stukken vaarwater die niet op dezelfde hoogte liggen. Denk aan een kanaal dat hoger ligt dan de rivier ernaast, of aan het verschil tussen binnenwater en getijdenwater. Zonder sluis zou het water van het hoge deel naar het lage deel wegstromen en zou je er met je boot niet tussen kunnen varen. De sluis lost dat op met een afgesloten bak, de sluiskolk, met aan elke kant een deur.

Schutten is het woord voor die hele beweging. Je vaart de kolk in, de deuren gaan dicht, het water in de kolk stijgt of daalt tot het niveau van de kant waar je heen wilt, en aan de andere kant vaar je er weer uit. Jij hoeft de deuren en het water niet zelf te bedienen. Dat regelt de sluiswachter of de automatische bediening; jouw taak is je boot rustig op zijn plek houden terwijl het niveau verandert.

Voorbereiden voordat je de sluis nadert

Een rustige schutting begint ruim voordat je de kolk in vaart. Bereid je boot en bemanning voor terwijl je de sluis nog nadert of op de wachtsteiger ligt, zodat er straks niets meer geregeld hoeft te worden.

• Hang de fenders laag en aan de kant waar je langs de muur komt te liggen. In een sluis lig je vaak lager langs de wand dan aan een gewone steiger, dus hang ze lager dan je gewend bent.
• Leg twee lijnen klaar, een voor en een achter, allebei vastgemaakt aan je boot en netjes opgeschoten zodat ze niet in de war zitten of overboord in de schroef zakken.
• Zorg dat de bemanning handschoenen draagt en een zwemvest aanheeft. Handschoenen beschermen tegen ruwe, natte en vieze lijnen en verkleinen de kans op bekneld raken.
• Controleer je marifoon of de manier van bedienen. Bij de ene sluis meld je je via de marifoon, bij de andere via een aanmeldzuil of een bord met knop; welk kanaal of welke methode geldt, staat op de borden bij de sluis en kan per sluis verschillen.
• Bespreek kort de taken: wie stuurt en de motor bedient, wie welke lijn overneemt en aan welke kant je gaat liggen.

Twijfel je aan de hoogte van de fenders, hang ze dan eerder te laag dan te hoog. Zeker als het water in de kolk zakt, wil je dat de fenders de romp blijven beschermen terwijl je boot langs de muur naar beneden gaat.

Aanmelden en wachten op de wachtsteiger

Bij vrijwel elke sluis ligt een wachtsteiger of een wachtplaats waar je aanlegt of langzaam blijft varen tot je aan de beurt bent. Meld je aan op de manier die op de borden staat en wacht rustig af. Ga niet alvast richting de deuren varen voordat je daarvoor het teken krijgt. Bij sommige sluizen betaal je sluisgeld en bij andere niet; of en hoe je betaalt, staat bij de sluis aangegeven.

De meeste sluizen werken met verkeerslichten. In algemene zin betekent rood dat je moet wachten en groen dat je op aanwijzing mag invaren. De precieze combinaties van rood en groen, bijvoorbeeld rood samen met groen om aan te geven dat de sluis in bedrijf komt, kunnen per sluis en per bediening verschillen. Ga er dus nooit blind van uit dat een lichtbeeld overal hetzelfde betekent.

Invaren en een plek kiezen

Krijg je het teken om in te varen, doe dat dan rustig en op stapvoets tempo. In de kolk is weinig ruimte en liggen vaak al andere boten, dus houd je snelheid laag en kijk goed waar plek is.

1. Vaar op aanwijzing naar de plek die de sluiswachter aangeeft, of schuif netjes door naar voren als daar ruimte is, zodat er achter je nog boten bij kunnen.
2. Houd afstand van andere schepen, zowel naast je als voor en achter je. Een boot die straks meebeweegt met het water heeft ruimte nodig.
3. Kies je kant en je bolder terwijl je binnenvaart, zodat je bemanning weet welke lijn als eerste naar de wal gaat.
4. Kom langs de muur tot stilstand met je fenders ertussen, net zoals bij gewoon langszij afmeren.

Blijf ook tijdens het invaren bedacht op de wind, die tussen de hoge muren soms onverwacht draait of wegvalt. Kom niet hard aan; liever een keer rustig opnieuw dan een klap tegen de wand of een andere boot.

Afmeren in de sluis: drijfbolder of vaste bolder

Hoe je je boot vastlegt in de sluis hangt af van wat de muur je biedt. Grofweg zijn er twee situaties: een meebewegende drijfbolder of een vast punt hoog op de muur. Het verschil bepaalt hoeveel werk je tijdens het schutten hebt.

De meebewegende drijfbolder

Een drijfbolder zit in een verticale sleuf in de muur en drijft mee met het water. Stijgt of daalt het niveau in de kolk, dan gaat de bolder mee omhoog of omlaag, en je boot dus ook. Je slaat je lijn om de drijfbolder en hoeft daarna weinig bij te sturen, omdat de bolder je boot vanzelf op dezelfde hoogte houdt. Let er wel op dat een drijfbolder soms even blijft haken en dan met een schokje meekomt; houd je lijn daarom in de hand en blijf opletten.

Vaste bolders en stangen hoog op de muur

Op veel sluizen zitten vaste bolders of ringen op verschillende hoogtes in de muur, of loopt er een verticale stang waar je je lijn omheen legt. Deze bewegen niet mee met het water. Ga je omhoog, dan komt je boot dichter bij het vaste punt en moet je je lijn geleidelijk korter halen. Ga je omlaag, dan zak je eronder weg en moet je vieren, oftewel je lijn laten schieten. Bij een stang glijdt je lijn vanzelf mee naar boven of beneden, wat het bijhouden makkelijker maakt.

Zo verloopt het schutten stap voor stap

Liggen alle boten op hun plek en zijn de deuren dicht, dan begint het eigenlijke schutten. Het water in de kolk gaat stijgen of dalen tot het niveau van de kant waar je heen vaart. Dit is het moment waarop je lijnen en je aandacht het hardst nodig zijn.

1. 1

   Houd je boot langs de muur met twee lijnen

   Sla een voorlijn en een achterlijn om de bolder of de stang, elk in de hand van een bemanningslid. Zo houd je de boot evenwijdig langs de wand en voorkom je dat de kop of het achterschip uitzwaait.

2. 2

   Laat de motor stationair draaien en blijf klaar

   Zet de motor niet uit. Laat hem in zijn vrij stationair draaien, zodat je direct kunt bijsturen of tegengas kunt geven als je boot toch wegdraait of tegen de wand drukt.

3. 3

   Volg het niveau en houd de lijnen continu bij

   Stijgt het water, dan haal je je lijnen geleidelijk korter. Daalt het, dan vier je ze gelijkmatig. Doe dit rustig en gelijk voor en achter, zodat de boot recht langs de muur blijft liggen.

4. 4

   Zet de lijnen nooit vast

   Houd de losse einden in de hand en beleg ze nergens op. Je boot gaat immers omhoog of omlaag, en een vastgezette lijn trekt strak of laat je boot scheefhangen.

5. 5

   Houd handen en vingers vrij

   Blijf met je handen weg van de bolder, de sluismuur en het punt waar de lijn strak kan komen te staan. Werk rustig en laat een lijn liever even glijden dan dat je hem met kracht tegenhoudt.

6. 6

   Blijf letten op de boten om je heen

   Houd in de gaten of je buren netjes op hun plek blijven en of er genoeg ruimte is. Waarschuw elkaar rustig als een boot dreigt uit te zwaaien.

De deuren open en uitvaren op volgorde

Als het water in de kolk het niveau van de andere kant heeft bereikt, gaan de deuren daar open. Wacht ook nu op het teken, meestal opnieuw via de verkeerslichten of via een aanwijzing van de sluiswachter, en vaar niet uit voordat het duidelijk mag.

Uitvaren gaat op volgorde en met rust. Vaak varen de voorste boten eerst uit, of houdt de sluiswachter een bepaalde volgorde aan; forceer je plek niet en dring niet voor. Maak je lijnen pas helemaal los als je echt gaat wegvaren, houd er een tot het laatst in de hand voor de controle, en vaar rustig de kolk uit met genoeg afstand tot de boot voor je. Berg je lijnen en fenders pas op als je vrij van de sluis en het drukke gedeelte bent.

Etiquette en communicatie

Een sluis is een gedeelde ruimte waar het soms krap is. Een beetje etiquette maakt het voor iedereen veiliger en prettiger.

• Volg de aanwijzingen van de sluiswachter zonder discussie; die overziet de hele kolk en bepaalt de volgorde.
• Schuif bij het invaren netjes door zodat er zoveel mogelijk boten mee kunnen, maar houd toch afstand.
• Help je buren waar het kan, bijvoorbeeld door een lijn aan te pakken, maar neem nooit de verantwoordelijkheid voor het vastzetten van andermans boot over.
• Houd je motor rustig; onnodig veel gas geven in een kolk zorgt voor golfslag en hinder voor de anderen.
• Houd de marifoon vrij van overbodig gepraat, zodat belangrijke aanwijzingen goed doorkomen.

In een sluis win je niets met haast; je wint alles met rust en overzicht.

Veiligheid in de sluis

De meeste ongelukken in een sluis ontstaan doordat een lijn onder spanning komt te staan of doordat iemand met zijn lichaam tussen de boot en de muur komt. Een paar regels gelden altijd, hoe druk of gehaast het ook is.

Laat kinderen aan boord altijd een zwemvest dragen en houd ze tijdens het schutten uit de buurt van de lijnen en van de reling aan de muurkant. Let ook op de walkanten en op de andere schepen: de muren van een kolk zijn ruw en soms glad, en boten die meebewegen met het water komen dichter bij elkaar dan je denkt. Blijf de hele schutting rustig opletten, ook als het niveau bijna gelijk is, want juist op het laatst wordt er weleens te vroeg losgemaakt.

Schutten went snel. Na een paar keer weet je precies hoe jouw boot reageert op het stijgende of dalende water, en verandert de sluis van een spannend obstakel in een gewone tussenstop. De rode draad blijft steeds hetzelfde: bereid je voor, volg de sluiswachter, houd je lijnen in de hand en bewaar de rust.