Bootmotor doorspoelen na zout water: waarom en hoe

Waarom zout en brak water je koelsysteem aantasten

Het koelsysteem van vrijwel elke buitenboord- en hekmotor werkt met buitenwater: de koelwaterpomp zuigt water uit de omgeving aan en stuwt dat door de kanalen in het motorblok om de verbrandingswarmte af te voeren. Op zoet water is dat prima, maar zout water is een heel ander verhaal. Zout water geleidt stroom en bevat chloride, en juist die combinatie versnelt de corrosie van de aluminium, gietijzeren en stalen delen waar het water langs stroomt. Blijft er na de vaart zout water in de kanalen achter, dan tast het die van binnenuit aan op plekken die je nooit ziet.

Daar komt aanslag bovenop. Zodra de motor warm draait en het water later verdampt, blijven de opgeloste zouten en mineralen als kristallen achter. Laag over laag vormt dat een harde zout- en kalkaanslag die de nauwe koelkanalen en de telltale (het bekende plasje) langzaam vernauwt. Hoe meer aanslag, hoe minder koelwater erdoorheen kan en hoe groter de kans dat de motor op termijn te warm wordt. Aanslag werkt bovendien isolerend, waardoor de warmte slechter wordt afgevoerd.

Brak water, een mengsel van zoet en zout, is minder agressief dan volle zee maar bevat nog genoeg zout om hetzelfde probleem te geven. In Nederland heb je te maken met zout water op de Noordzee, de Waddenzee, de Oosterschelde en het Grevelingenmeer, en met brak water in delen van de Zeeuwse en Zuid-Hollandse delta en bij riviermondingen. Het IJsselmeer en het Markermeer zijn sinds de afsluiting zoet. Twijfel je of jouw vaarwater zout of brak is, ga dan voor de zekerheid uit van zout en spoel gewoon door.

Doorspoelen met zoet water pakt beide problemen bij de wortel aan. Je spoelt het zoute water en de opgeloste mineralen uit de kanalen voordat ze kunnen indrogen en kristalliseren, en je verdunt het chloride zodat de corrosie veel trager verloopt. Doe je dat meteen na de vaart, als het zout nog nat en opgelost is, dan spoel je het simpelweg naar buiten. Als bonus verdwijnen ook zand en slib die je in ondiep of troebel water hebt opgezogen.

Wanneer moet je doorspoelen?

De vuistregel is kort: spoel door na elke vaart in zout of brak water, het liefst dezelfde dag. Zolang het zout nog nat is, laat het zich makkelijk wegspoelen; is het eenmaal ingedroogd tot kristallen, dan zit het vast en helpt spoelen veel minder. Laat je de motor na een zoutvaart dagen ongespoeld staan, dan heeft de corrosie al vrij spel gehad.

• Na elke vaart op zout water (Noordzee, Waddenzee, Oosterschelde, Grevelingenmeer): standaard doorspoelen.
• Na varen op brak water: ook doorspoelen, er zit genoeg zout in om schade te geven.
• Na een tocht door zanderig, modderig of troebel water: spoelen voert zand en slib af, ook op zoet water.
• Voor een langere stallingsperiode of de winterstalling: altijd doorspoelen, zodat er geen zout in het systeem achterblijft dat maandenlang staat te vreten.
• Bij een net gekochte motor met onbekende historie: begin met een grondige spoelbeurt.

Vaar je uitsluitend op zoet binnenwater, zoals het IJsselmeer, de rivieren en de meeste kanalen, dan is doorspoelen lang niet zo kritisch. Een enkele spoelbeurt na vies of zanderig water blijft nuttig, maar de dagelijkse noodzaak van zout water heb je daar niet.

Spoelmuffs, ingebouwde flush of spoelton

Om zoet water door het koelsysteem te krijgen heb je een van drie hulpmiddelen nodig. Welke het handigst is, hangt af van je motor en of er een vaste aansluiting op zit.

Spoelmuffs (de oortjes)

Spoelmuffs, in de volksmond oortjes, zijn twee rubberen cups aan een beugel die je over de koelwaterinlaten aan het staartstuk klemt. Je sluit er een tuinslang op aan en het water wordt zo naar binnen geperst. Bij deze methode moet de motor draaien, zodat de koelwaterpomp het water rondpompt. Zorg dat de muffs goed over de inlaatroosters sluiten, anders zuigt de pomp lucht aan in plaats van water. Spoelmuffs zijn goedkoop, meestal tussen de € 10 en € 25.

Ingebouwde flushaansluiting

Veel modernere buitenboordmotoren en hekmotoren hebben een ingebouwde spoelaansluiting: een schroefdraadnippel onder de kap of op het staartstuk waar je met een adapter een tuinslang op draait. Handig, want vaak mag dit met de motor uit, je laat het zoete water dan een aantal minuten door de kanalen lopen. Let op: sommige fabrikanten schrijven juist voor de motor er wel bij stationair te laten draaien. De handleiding is hier leidend.

Spoelton of vat

Heb je geen muffs of aansluiting, dan kun je het staartstuk in een ruime ton of vat met zoet water hangen, zo diep dat de koelwaterinlaten ruim onder water staan, en de motor stationair laten draaien. Vul zo nodig bij, want een draaiende motor verpompt verrassend veel water.

Doorspoelen stap voor stap

Hieronder de meest voorkomende situatie: een buitenboordmotor doorspoelen met spoelmuffs. Werk je met een ingebouwde aansluiting die met de motor uit mag, dan sla je het starten over en laat je simpelweg het water een aantal minuten door de kanalen lopen.

1. 1

   Zet de motor rechtop en veilig

   Kantel de motor volledig naar beneden zodat hij verticaal staat; zo vullen de koelkanalen zich goed en loopt het water achteraf weer volledig weg. Zet de motor in zijn vrij en zorg dat niemand bij de schroef kan komen.

2. 2

   Bevestig de muffs en de slang

   Klem de spoelmuffs stevig over de koelwaterinlaten aan het staartstuk en sluit de tuinslang aan. Controleer of de cups netjes over de roosters sluiten.

3. 3

   Water eerst aan

   Draai de kraan open en laat het water royaal stromen. Kijk of het er goed doorheen gaat voordat je iets anders doet. Dit is de belangrijkste stap: water aan voor de start.

4. 4

   Start de motor en laat stationair draaien

   Start de motor en laat hem rustig stationair lopen. Geef geen gas en schakel niet; een hoog toerental laat de pomp lucht happen en dat werkt averechts.

5. 5

   Controleer meteen de koelwaterstraal

   Kijk of er binnen ongeveer tien tot dertig seconden een gezonde straal uit de telltale (het plasje) komt. Blijft de straal uit, zet de motor dan direct af en zoek de oorzaak: verschoven muffs, te weinig waterdruk, een verstopte telltale of een versleten impeller.

6. 6

   Laat enkele minuten spoelen

   Laat de motor stationair een aantal minuten doorspoelen, richtlijn vijf tot tien minuten of zolang de handleiding aangeeft. Het uitstromende water voert het zout en de mineralen af.

7. 7

   Waar van toepassing: carburateur droog laten lopen

   Heb je een carburateurmotor en ga je de boot langer wegzetten, koppel dan aan het eind de brandstoftoevoer los (slang los of kraantje dicht) en laat de motor uitlopen tot hij vanzelf afslaat. Zo loopt de carburateur leeg en voorkom je verharsing en verstopte sproeiers, zeker met E10-benzine. Bij injectiemotoren doe je dit niet.

8. 8

   Eerst de motor uit, dan pas het water

   Zet de motor af en draai daarna pas de kraan dicht, nooit andersom. Sluit je het water af terwijl de motor nog draait, dan loopt de impeller alsnog droog.

9. 9

   Laten uitlekken en nalopen

   Haal de muffs eraf, laat de motor rechtop staan zodat het restwater volledig wegloopt (belangrijk bij vorst) en spoel zo nodig de buitenkant af. Loop kort de staart en de anodes na.

Doorspoelen kost je vijf minuten; een dichtgeslibd koelsysteem kost je een seizoen.

Anodes: opofferende bescherming tegen corrosie

Doorspoelen beschermt de binnenkant van het koelsysteem, maar tegen de corrosie die het buitenwater aan de buitenkant en in de drive veroorzaakt, heb je anodes. Een anode is een blok onedel metaal dat je op het staartstuk, de kavitatieplaat of het motorblok schroeft. Omdat dat metaal onedeler is dan het aluminium van je motor, wordt het bij galvanische corrosie als eerste aangetast: de anode offert zichzelf op zodat de rest gespaard blijft. Vandaar de naam opofferingsanode.

• Zink: de klassieker voor zout water.
• Aluminium: geschikt voor zowel zout als brak water en tegenwoordig vaak de allround keuze.
• Magnesium: alleen voor zoet water, in zout water is het veel te snel op.

Controleer de anodes elke beurt en vervang ze als ze ongeveer voor de helft zijn weggevreten. Schilder of vet ze nooit in, want dan werken ze niet meer. En besef: doorspoelen en anodes vullen elkaar aan maar vervangen elkaar niet. De anode beschermt tegen galvanische corrosie in het water, het doorspoelen ruimt het zout uit de koelkanalen op na afloop.

Wat doorspoelen niet vervangt

Doorspoelen is goedkope, effectieve preventie, maar het is en blijft een aanvulling op het gewone onderhoud, geen vervanging ervan. Wie trouw spoelt maar de rest laat versloffen, komt alsnog bedrogen uit.

• De impeller: dat rubberen waaiertje veroudert en verhardt sowieso, ook als je netjes spoelt. Vervang hem preventief elke twee tot drie jaar.
• De jaarlijkse beurt: verse motorolie, bougies, filters en het controleren van de thermostaat en de koeling horen gewoon bij de voorjaars- of najaarsbeurt.
• De anodes: die moet je blijven controleren en op tijd vervangen.
• Zware aanslag: zit er al veel kalk- en zoutaanslag in het systeem, dan haalt spoelen dat niet meer weg. Daar is soms ontkalken of werk door een vakman voor nodig.